Xüsusilə soyuq qış aylarında evin və digər tikililərin səmərəli şəkildə qızdırılması böyük əhəmiyyət daşıyır. Təbii qaz istilik sistemlərini enerji ilə təmin etməyin effektiv üsullarından biri hesab olunur. Lakin qaz sistemlərinin düzgün layihələndirilməsi, quraşdırılması və mütəmadi yoxlanılması olduqca vacibdir.
Qaz sızması ciddi təhlükə yarada bilər. Bu səbəbdən qaz xətlərinin çəkilməsi və qaz avadanlıqlarının quraşdırılması zamanı mövcud texniki və təhlükəsizlik tələblərinə riayət edilməlidir.
Qaz boru xətti nədir?
Qaz boru xətti təbii qazın əsas təchizat mənbəyindən evlərə, binalara və müxtəlif qaz avadanlıqlarına çatdırılması üçün istifadə olunan boru sistemidir.
Bu sistem müxtəlif hissələrdən ibarət ola bilər. Əsas xəttdən ayrılan qol xətləri ayrı-ayrı istehlak nöqtələrinə, məsələn, kombi, su qızdırıcısı, soba və digər qaz avadanlıqlarına qazın çatdırılmasını təmin edir.
Qaz xəttinin quruluşu və istifadə olunan materiallar layihənin xüsusiyyətlərindən, ərazidən və yerli texniki normalardan asılı olaraq dəyişə bilər.
Qaz boru sistemi necə işləyir?
Qaz boru sistemlərinin əsas iş prinsipi təzyiq fərqinə əsaslanır. Təbii qaz yüksək təzyiqdən daha aşağı təzyiqə doğru hərəkət edir.
Təbii qaz hasil edildikdən sonra geniş boru şəbəkələri vasitəsilə paylayıcı sistemlərə ötürülür. Daha sonra qaz əsas paylayıcı xətdən xidmət xətti vasitəsilə yaşayış və digər tikililərə çatdırılır.
Tikiliyə daxil olan qazın təzyiqi xüsusi tənzimləyici qurğular vasitəsilə lazımi səviyyəyə endirilir. Bundan sonra qaz daxili boru sistemi ilə müvafiq avadanlıqlara ötürülür.
Qaz xəttinin çəkilməsi nə qədər başa gəlir?
Qaz xəttinin çəkilmə qiyməti vahid tariflə müəyyən edilmir. Layihənin qiymətinə bir sıra amillər təsir göstərə bilər:
- çəkiləcək boru xəttinin uzunluğu;
- istifadə ediləcək boru materialı;
- ərazinin xüsusiyyətləri;
- qaz xəttinin yerüstü və ya yeraltı olması;
- qaz avadanlıqlarının sayı;
- mövcud xəttə qoşulma imkanları;
- qaz xəttinin keçəcəyi ərazidə əlavə tikinti işlərinin tələb olunması;
- layihələndirmə və digər texniki işlər.
Yeni qaz avadanlığının, məsələn, kombinin və ya su qızdırıcısının quraşdırılması zamanı mövcud qaz xəttinin genişləndirilməsi tələb oluna bilər. Elektriklə işləyən sistemin təbii qaz sisteminə keçirilməsi zamanı isə yeni qaz xəttinin çəkilməsi zərurəti yarana bilər.
Buna görə də dəqiq qiymət yalnız konkret layihənin texniki xüsusiyyətləri müəyyənləşdirildikdən sonra hesablana bilər.
Qaz borularında hansı materiallardan istifadə olunur?
Qaz xətlərinin tikintisində müxtəlif materiallardan istifadə edilə bilər. Ən çox rast gəlinən materiallara polad, qara dəmir, PVC, yüksək sıxlıqlı polietilen (HDPE), mis və elastik paslanmayan polad borular daxildir.
Lakin bütün materialların hər ərazidə və hər şəraitdə istifadəsinə icazə verilməyə bilər. Buna görə qaz xəttinin layihələndirilməsi və quraşdırılması zamanı yerli normativ tələblər nəzərə alınmalıdır.
Elastik büzməli paslanmayan polad borular
Elastik paslanmayan polad borular dar və mürəkkəb sahələrdə tətbiq baxımından əlverişli ola bilər. Elastik quruluşu onların müəyyən şəraitlərdə quraşdırılmasını asanlaşdırır.
Bununla belə, materialın uzunmüddətli istismarı, mexaniki təsirlər və digər amillər nəzərə alınmalıdır. İstifadə sahəsi isə qüvvədə olan texniki normalara uyğun müəyyən edilməlidir.
Sinklənmiş polad borular
Sinklənmiş polad davamlılığı ilə seçilən materiallardan biridir. Keçmişdə müxtəlif qaz və su xətlərində geniş istifadə edilsə də, müasir tikintidə material seçimi layihənin tələblərindən və mövcud standartlardan asılıdır.
Qara dəmir borular
Qara dəmir qaz sistemlərində ənənəvi olaraq geniş istifadə olunan materiallardan biridir. Möhkəmliyi və yüksək temperaturlara davamlılığı ilə seçilir.
Lakin zaman keçdikcə korroziya və birləşmə elementlərinin aşınması kimi problemlər yarana bilər. Buna görə belə sistemlərin texniki vəziyyətinin mütəmadi yoxlanılması vacibdir.
PVC borular
PVC borular korroziyaya davamlılığı və nisbətən aşağı qiyməti səbəbindən müəyyən yeraltı tətbiqlərdə istifadə oluna bilər.
Lakin qaz xətlərində PVC-nin istifadəsi əraziyə və normativ tələblərə görə məhdudlaşdırıla bilər. Buna görə material seçilməzdən əvvəl müvafiq texniki qaydalar yoxlanılmalıdır.
HDPE borular
Yüksək sıxlıqlı polietilen, yəni HDPE borular, xüsusilə müəyyən yeraltı qaz xətlərində istifadə olunan materiallardan biridir. Elastik olması və korroziyaya davamlılığı əsas üstünlüklərindəndir.
Bununla belə, yeraltı mühitdə daş, kök və digər mexaniki təsirlər boru xəttinə zərər verə bilər. Buna görə quraşdırma zamanı layihə və texniki tələblər nəzərə alınmalıdır.
Mis borular
Mis bəzi qaz sistemlərində istifadə edilə bilən materiallardan biridir. Lakin onun tətbiqi bütün ərazilərdə eyni qaydada icazəli olmaya bilər.
Bu səbəbdən qaz xəttində mis borulardan istifadə edilməzdən əvvəl yerli standartların və texniki normaların tələbləri nəzərdən keçirilməlidir.
Qaz boru xətlərində yarana biləcək problemlər
Qaz xəttində yaranan nasazlıqlar ciddi təhlükələrə səbəb ola bilər. Boruların zədələnməsi, birləşmələrdə sızma, korroziya və digər texniki problemlər qaz sızmasına gətirib çıxara bilər.
Qaz sızması isə yanğın və partlayış təhlükəsi yarada bilər. Buna görə qaz sistemlərinin texniki vəziyyətinin mütəmadi olaraq yoxlanılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Xüsusilə istilik mövsümündən əvvəl qaz avadanlıqlarının və boru xətlərinin peşəkar mütəxəssislər tərəfindən yoxlanılması tövsiyə olunur.
Nəticə
Qaz xəttinin çəkilməsi yalnız boruların bir nöqtədən digərinə yerləşdirilməsindən ibarət deyil. Burada layihələndirmə, düzgün material seçimi, texniki normalara uyğun quraşdırma və təhlükəsizlik əsas məsələlərdəndir.
Qaz xəttinin hansı materialdan hazırlanması, necə layihələndirilməsi və hansı qaydalar əsasında quraşdırılması ərazinin və layihənin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Buna görə qaz sistemləri ilə bağlı işlərin müvafiq tələblərə uyğun və ixtisaslı mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilməsi vacibdir.